Dżem bez cukru - jaki wybrać i jak czytać skład

Napis "bez cukru" na słoiku dżemu brzmi jak dobra wiadomość, ale w praktyce oznacza kilka zupełnie różnych rzeczy. Jeden producent wyrzucił cukier i nie dodał nic w zamian. Drugi zamienił go na słodzik. Trzeci dosypał zagęszczonego soku z jabłek, który jest cukrem pod inną nazwą. Ten poradnik pokaże Ci, jak rozpoznać, który słoik trzymasz w ręce.

Co właściwie znaczy "dżem bez cukru"?

Zacznijmy od rzeczy, która zaskakuje najwięcej osób: dżem bez dodatku cukru nadal zawiera cukier. Owoce same w sobie składają się w dużej części z fruktozy i glukozy, a dżem to owoce odparowane z wody, czyli owoce zagęszczone. Cukier się nie ulotnił, tylko nikt go nie dosypał.

Dlatego na etykiecie zobaczysz dwie różne formuły i warto je odróżniać:

• "Bez dodatku cukru" - producent nie dosypał cukru. W tabeli wartości odżywczych i tak będzie pozycja "w tym cukry", bo pochodzą z owoców. To uczciwy i najczęstszy wariant.
• "Bez cukru" albo "0% cukru" - taki produkt praktycznie zawsze zawiera słodzik, najczęściej maltitol, ksylitol, stewię albo sukralozę. Cukru rzeczywiście nie ma, ale słodycz skądś się wzięła.
• "Słodzony sokiem owocowym" - brzmi naturalnie, a jest po prostu innym cukrem. Zagęszczony sok jabłkowy albo winogronowy to koncentrat cukru z owoców, tylko z lepszym PR-em.

Żaden z tych wariantów nie jest z założenia zły. Chodzi o to, żebyś wiedział, co kupujesz, zanim zapłacisz dwa razy więcej niż za zwykły dżem.

Czym różni się dżem, konfitura i kompozycja owocowa?

To nie są synonimy i nie chodzi tylko o marketing - część tych nazw jest uregulowana przepisami.

Dżem to przetwór z rozdrobnionych owoców o galaretowatej konsystencji, z określoną minimalną zawartością owoców. Klasyczny dżem z definicji zawiera dużo cukru, bo cukier był tu pierwotnie konserwantem, a nie dodatkiem smakowym.

Konfitura ma zwykle więcej całych albo dużych kawałków owoców i jest gęstsza. W tradycyjnej wersji cukru jest w niej jeszcze więcej niż w dżemie.

Kompozycja owocowa, mus albo "composta" - i tu robi się ciekawie. Producenci, którzy nie dodają cukru, często nie mogą nazwać swojego wyrobu dżemem, bo nie spełnia on definicji. Dlatego na etykiecie pojawia się "kompozycja z owoców", "mus" albo włoskie "composta". Jeśli szukasz produktu w 100 procentach z owoców, to właśnie tych słów szukaj, a nie słowa "dżem".

Dobry przykład to kompozycja z jagód Achillea - w składzie są owoce i nic poza nimi, bez dosypanego cukru i bez dodanej pektyny.

Jak czytać skład dżemu bez cukru?

Etykieta rozstrzyga wszystko w kilkanaście sekund, jeśli wiesz, gdzie patrzeć.

1. Przeczytaj skład, nie front słoika. Napisy z przodu są reklamą. Prawda jest z tyłu, drobnym drukiem.
2. Sprawdź, co jest pierwsze na liście. Jeśli owoce - dobrze. Jeśli syrop glukozowo-fruktozowy albo zagęszczony sok - to nie jest produkt bezcukrowy, niezależnie od napisu z przodu.
3. Poszukaj wartości "zawartość owoców". W dobrych przetworach jest to 100 procent albo blisko tego. W tanich dżemach potrafi być poniżej 40 procent, a resztę stanowi cukier, woda i zagęstnik.
4. Zobacz, czy jest pektyna. Sama w sobie jest nieszkodliwa, ale dodaje się ją po to, żeby mniejsza ilość owoców zdołała się zżelować. Brak dodanej pektyny zwykle oznacza, że owoców jest po prostu dużo.
5. Sprawdź "w tym cukry" w tabeli. Przy produkcie w 100 procentach z owoców zobaczysz zwykle kilkanaście gramów na 100 g. To normalne. Przy zwykłym dżemie bywa dwa albo trzy razy tyle.

Czy dżem bez cukru jest dobry dla cukrzyków?

To pytanie pada bardzo często i zasługuje na uczciwą odpowiedź: brak dodanego cukru nie oznacza, że produkt jest obojętny dla poziomu glukozy. Cukry owocowe nadal są cukrami i nadal się liczą.

Produkt bez dosypanego cukru będzie zwykle miał ich mniej niż klasyczny dżem, więc kierunek jest właściwy. Ale ilość, jaką możesz zjeść, i to, czy w ogóle powinieneś, to decyzja, którą podejmuje się z lekarzem albo dietetykiem, patrząc na całą dietę, a nie na jeden słoik. Etykieta jest źródłem informacji, nie zaleceniem.

Jakie smaki wybrać na początek?

Przetwory bez dodatku cukru smakują inaczej niż te, do których jesteś przyzwyczajony. Są mniej słodkie, bardziej kwaśne i dużo wyraźniej czuć w nich konkretny owoc. Dlatego pierwszy wybór ma znaczenie.

• Morele to najbezpieczniejszy start. Są naturalnie słodkie, więc brak dosypanego cukru najmniej rzuca się w oczy. Sprawdź kompozycję z moreli.
• Jagody dają najgłębszy, najbardziej "owocowy" smak i świetnie wypadają na jogurcie albo naleśnikach.
• Gorzka pomarańcza to wersja dla dorosłych podniebień. Wyraźnie gorzkawa, aromatyczna, doskonała do pieczywa z masłem i do serów. Kompozycja z gorzkiej pomarańczy to najbardziej charakterny produkt z tej grupy.
• Puree owocowe, na przykład z gruszek albo z moreli, jest rzadsze i łagodniejsze od kompozycji. Dobrze sprawdza się dla dzieci, do owsianki i jako baza do deserów.

Jeśli lubisz nietypowe smaki, warto sięgnąć też po krem z kasztanów. To specjalność kuchni włoskiej i francuskiej, gęsta i aksamitna, świetna do naleśników i jako nadzienie do ciast.

Z czym jeść dżem bez dodatku cukru?

Skoro jest mniej słodki, warto zestawiać go z czymś, co tę słodycz uzupełni albo z nią zagra.

• Na jogurcie naturalnym albo owsiance - najlepsze zastosowanie, bo kwasowość owoców robi tu całą robotę.
• Do serów - kompozycja z gorzkiej pomarańczy przy dojrzałym serze to klasyczne włoskie połączenie.
• Do pieczywa z masłem - tłuszcz łagodzi kwasowość i wydobywa aromat owoców.
• Jako nadzienie do ciastek i tart. Przetwory bez dodatku cukru są gęstsze i mniej się rozpływają w piekarniku, więc nadają się do tego nawet lepiej niż klasyczne dżemy. Pomysły znajdziesz w poradniku o włoskich ciastkach.

Jeśli budujesz zdrowsze śniadanie w całości, dobrym uzupełnieniem są bakalie - suszone owoce i orzechy dosładzają owsiankę bez sięgania po cukiernicę.

Czy dżem bez cukru da się zrobić samemu?

Da się i jest to prostsze, niż wygląda, tylko trzeba pogodzić się z dwiema rzeczami. Po pierwsze, bez cukru masa nie zgęstnieje sama, więc trzeba ją odparowywać znacznie dłużej - nawet godzinę zamiast dwudziestu minut. Po drugie, taki przetwór nie stoi w spiżarni przez rok. Albo pasteryzujesz go porządnie, albo trzymasz w lodówce i zjadasz w kilka dni.

Najlepiej wychodzi z owoców, które same mają dużo pektyny - jabłek, śliwek, porzeczek, moreli. Truskawki i jagody są pod tym względem trudniejsze i zwykle kończy się rzadkim musem zamiast dżemu, co nie jest wadą, tylko innym produktem.

Jeśli nie masz ochoty stać nad garnkiem, gotowe kompozycje z Delikatesy Vininova robią dokładnie to samo: odparowane owoce i nic więcej. Różnica jest taka, że producent ma do tego próżniową wyparkę, dzięki której odparowuje wodę w niższej temperaturze, a owoc traci mniej aromatu niż w domowym garnku.

Jak przechowywać przetwory bez cukru?

Tu jest realna różnica praktyczna, o której producenci mówią cicho. Cukier był konserwantem, więc kiedy go nie ma, produkt psuje się szybciej.

Zamknięty słoik spokojnie stoi w szafce do daty przydatności. Ale po otwarciu trzeba go trzymać w lodówce i zjeść w ciągu mniej więcej tygodnia do dziesięciu dni, a nie miesiącami, jak klasyczny dżem. Zawsze nakładaj czystą łyżeczką - okruszki albo masło przeniesione do słoika skracają jego życie o połowę. Dlatego małe opakowania, 220-300 g, mają tu więcej sensu niż duże.

Gdzie kupić dżem bez dodatku cukru?

W dużych sklepach dominują produkty ze słodzikami, bo są tańsze w produkcji. Przetwory w 100 procentach z owoców łatwiej znaleźć w delikatesach i sklepach z żywnością włoską, gdzie kategoria "composta" jest normalnym elementem oferty, a nie półką dietetyczną.

W Delikatesy Vininova znajdziesz włoskie kompozycje i puree Achillea - wszystkie w wersji BIO, bez dosypanego cukru i bez dodanej pektyny. Wysyłamy z Poznania, a przy zamówieniu warto od razu wziąć dwa albo trzy smaki, bo różnią się od siebie bardziej, niż się spodziewasz.

Podsumowanie

Przy wyborze dżemu bez cukru liczą się trzy rzeczy: odwróć słoik i przeczytaj skład, sprawdź, czy owoce są na pierwszym miejscu, i nie oczekuj smaku klasycznego dżemu, bo to inny produkt. Jeśli szukasz czegoś, co naprawdę smakuje owocami, a nie słodyczą, to zamiana jest jedną z prostszych i bardziej opłacalnych, jakie możesz zrobić w swojej kuchni.

Autor: Mateusz Siatkowski